Manifesto
Nominal BüyümeYanılsaması
Ciro her yıl büyüyor. Peki şirket büyüyor mu? Enflasyonlu bir ekonomide bu iki soru aynı şey değil. Aradaki fark, yanlış kararların çoğunun saklandığı yer.
Yazar: Alp SuleimanYayın
Tanım
Fiyat artışını büyüme sanmak
Nominal büyüme yanılsaması, fiyatlar yükselirken büyüyen ciroyu şirketin kendisinin büyüdüğü şeklinde okumaktır. Tablodaki rakam büyür; satılan adet, müşteri sayısı ve o ciroyla satın alınabilecek şeyler aynı kalır, hatta azalır.
Bu bir muhasebe hatası değil, bir okuma hatası. Rakamlar doğru. Yanlış olan, onlara sorduğumuz soru.
Finansal raporlama bunu çoktan kabul etti: 31 Aralık 2023 ve sonrasında biten dönemlerden itibaren TFRS ve BOBİ FRS uygulayan şirketler tablolarını enflasyona göre düzeltiyor (TMS 29). Büyüme konuşmaları ise çoğu zaman hâlâ nominal rakamla yapılıyor. Hedefler, primler, yatırımcı sunumları, “geçen yıla göre” diye başlayan her cümle.
Ciro büyüdüyse bu bir gözlemdir. Şirket büyüdüyse bu bir sonuçtur.
Kendiniz görün
Aynı ciro, iki farklı hikâye
Cironuz geçen yıla göre ne kadar arttı, aynı dönemde fiyatlar ne kadar arttı? Fiyat etkisini çıkarınca geriye kalan, şirketin gerçek büyümesidir.
Değerler örnektir. Kendi rakamlarınız için Reel Büyüme Hesaplayıcısı TÜİK enflasyonunu ve TCMB kurunu kullanır.
Reel büyüme
-%3,4
Ciro arttı ama şirket küçüldü.
Basit çıkarma: -%5
- Bu yılın cirosu, geçen yılın fiyatlarıyla
- Fiyattan gelen
- Satın alma gücü kaybı
Belirtiler
Yanılsama nerede saklanır?
Kimse bilerek nominal rakama aldanmaz. Yanılsama, her gün kurulan sıradan cümlelerin içine yerleşir.
- 01
“Geçen yılı katladık.”
Yıllık kıyas, iki farklı parayı karşılaştırmaktır. Geçen yılın lirası ile bu yılın lirası aynı şeyi satın almaz.
- 02
Hedefi tutan ekip
Satış hedefi nominal konduysa fiyat artışı hedefin bir kısmını kendiliğinden tutturur. Prim ödenir, pazar payı sessizce erir.
- 03
Zam eşittir büyüme
Fiyat artışı ciroyu büyütür ama müşteri kazandırmaz. Fiyatı ve talebi ayırmadan hangisinin işe yaradığını bilemezsiniz.
- 04
Olduğundan iyi birim ekonomisi
LTV'yi bugünün fiyatıyla, CAC'ı geçmişin fiyatıyla hesaplamak tabloyu güzelleştirir. İkisi aynı fiyat düzeyinde ölçülmeli.
- 05
Kâr var, nakit yok
Stok ve alacak da fiyatla şişer. Kâğıttaki kâr işletme sermayesine gömülür; büyüdükçe nakit ihtiyacı artar.
- 06
Sunumdaki grafik
Yukarı giden ciro grafiği kimseyi ikna etmez. İlk soru “reel olarak?” olur. Cevabı sorulmadan bilmek gerekir.
Üç mercek
Tek bir doğru rakam yok
Gerçek büyümeyi tek sayı göstermez. Üç mercek, üç ayrı soruya cevap verir; birlikte bakınca resim netleşir.
TL reel büyüme
- Soru
- Ciromla bugün geçen yıldan daha fazla şey satın alabiliyor muyum?
- Ölçü
- Nominal büyüme, aynı dönemin TÜFE değişimiyle arındırılır.
- Kör nokta
- Sektörünüzün maliyetleri genel enflasyondan farklı hareket ediyorsa resmi eksik çizer.
Dolar bazlı büyüme
- Soru
- Dünyaya göre büyüdüm mü?
- Ölçü
- Her dönemin cirosu, o dönemin ortalama kuruyla dolara çevrilir.
- Kör nokta
- Kur sert hareket ettiğinde iç pazardaki gerçek performansı olduğundan iyi ya da kötü gösterebilir.
Hacim büyümesi
- Soru
- Daha fazla müşteriye, daha çok şey satıyor muyum?
- Ölçü
- Adet, sipariş, aktif müşteri ya da kullanım.
- Kör nokta
- Fiyattaki ve ürün karmasındaki değişimi göstermez; tek başına değeri ölçmez.
Yöntem
Dört adımda reel okuma
- 01
Nominali yazın
İki dönemin cirosunu yan yana koyun, nominal büyümeyi hesaplayın. Bu başlangıç noktası, sonuç değil.
- 02
Fiyatı çıkarın
Aynı dönemin enflasyonuyla arındırın. Yıllık ciroyu kıyaslıyorsanız TÜFE'nin yıllık ortalama değişimini kullanın.
- 03
Fiyatı ve hacmi ayırın
Büyümenin ne kadarı zamdan, ne kadarı daha çok satıştan geldi? Adet ya da müşteri sayısını ayrıca izleyin.
- 04
Kararı reel rakamla alın
Hedefi, primi ve bütçeyi reel büyümeye bağlayın. Nominal rakamı raporlayın, reel rakamla yönetin.
Formül
Reel büyüme = (1 + nominal büyüme) ÷ (1 + enflasyon) − 1
Nominal büyümeden enflasyonu çıkarmak yaklaşık bir sonuç verir; oranlar yükseldikçe hata büyür. Doğrusu bölmektir.
İlkeler
Reel büyüme disiplini
- 01
Her büyüme rakamının yanında reel karşılığı olsun.
Tek başına nominal rakam bilgi değil, gürültüdür.
- 02
Hangi enflasyon ölçüsünü kullandığınızı yazın.
Yıllık ortalama mı, Aralık/Aralık mı? İkisi farklı sonuç verir; okuyan bilmeli.
- 03
Fiyatı ve hacmi ayrı raporlayın.
Zam ve talep ayrı kaslardır. Hangisinin çalıştığını görmeden ikisini de geliştiremezsiniz.
- 04
Birim ekonomisini aynı fiyat düzeyinde hesaplayın.
Geçmişin CAC'ını bugünün LTV'siyle kıyaslamak kârlılığı olduğundan iyi gösterir.
- 05
Hedefi ve primi reel büyümeye bağlayın.
Ödül, enflasyonun yaptığı işe değil ekibin yaptığı işe gitsin.
Aynı disiplin yapay zekâ iddialarında da geçerli: "yapay zekâ ile yüzde X hızlandık" cümlesi de arındırılmadan okunmaz. Büyüme İddiası Denetimi →
Sık sorulanlar
Nominal büyüme ile reel büyüme arasındaki fark nedir?
Nominal büyüme ciro rakamının değişimidir. Reel büyüme, bu değişimden fiyat artışının etkisi çıkarıldıktan sonra kalan kısımdır ve şirketin satın alma gücü olarak gerçekten ne kadar büyüdüğünü gösterir.
Reel büyüme nasıl hesaplanır?
(1 + nominal büyüme) ÷ (1 + enflasyon) − 1. Örneğin ciro %40, fiyatlar %45 arttıysa reel büyüme yaklaşık −%3,4'tür: ciro büyümüş, şirket küçülmüştür.
Hangi enflasyon oranını kullanmalıyım?
Yıllık ciroyu yıllık ciroyla kıyaslıyorsanız TÜFE'nin yıllık ortalama değişimi en uygun ölçüdür. Maliyet yapınız genel enflasyondan belirgin biçimde farklıysa kendi maliyet endeksinizle de hesaplayın ve hangisini kullandığınızı belirtin.
TMS 29 bu sorunu çözmüyor mu?
TMS 29 finansal tabloları raporlama dönemi sonundaki satın alma gücüne göre düzeltir; raporlama için önemli bir adım. Ama büyüme kararları çoğu zaman aylık panolarda, satış hedeflerinde ve yönetim sunumlarındaki nominal rakamlarla alınır. Yanılsama orada yaşar.
Dolar bazında büyüme yeterli değil mi?
Dolar bazlı büyüme ithal girdi, döviz borcu ya da yurt dışı rakiplerle kıyas için anlamlıdır. Ama kur, iç pazardaki fiyat artışıyla aynı hızda hareket etmeyebilir. TL reel büyümeyle birlikte okunmalıdır.
Sıra sizin rakamlarınızda
Şirketiniz gerçekte ne kadar büyüdü?
Reel Büyüme Hesaplayıcısı cironuzu TÜİK enflasyonu ve TCMB kuruyla arındırır. Kayıt yok; hesap tarayıcınızda yapılır, rakamlarınızı göndermek için ayrı bir istek yapılmaz.